Otwarty Fundusz Emerytalny (OFE) był przez lata obowiązkowym elementem systemu emerytalnego w Polsce. Obecnie jego rola jest ograniczona, jednak wiele osób nadal posiada tam środki. Po śmierci osoby ubezpieczonej w OFE pojawia się pytanie, co dzieje się z tymi pieniędzmi i kto może je odziedziczyć.
Czy środki z OFE podlegają dziedziczeniu?
Zgodnie z przepisami ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, środki zgromadzone w OFE podlegają dziedziczeniu. Jest to bardzo istotna informacja – pieniądze zmarłego nie przepadają, ale mogą być przekazane wskazanym osobom lub spadkobiercom ustawowym czy testamentowym.
- Małżonek zmarłego – ma prawo do połowy środków zgromadzonych w OFE, jeśli między małżonkami istniała wspólność majątkowa w chwili śmierci
- Osoby wskazane (tzw. uposażeni) – pozostała część środków jest przekazywana osobom wskazanym przez zmarłego w umowie z funduszem
- Spadkobiercy – jeśli zmarły nie wskazał uposażonych, środki wchodzą do masy spadkowej i są dzielone zgodnie z zasadami dziedziczenia
Ważne: środki z OFE są dziedziczone niezależnie od wieku zmarłego oraz tego, czy przeszedł już na emeryturę. Nawet jeśli zmarły nie pobierał jeszcze świadczenia emerytalnego, pieniądze zgromadzone w OFE przysługują jego bliskim.
Jak sprawdzić, czy zmarły należał do OFE?
Wiele osób nie wie, do którego funduszu emerytalnego należał zmarły, lub czy w ogóle był jego członkiem. Aby to sprawdzić, należy wystąpić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). To ZUS prowadzi Centralny Rejestr Członków OFE.
Wniosek do ZUS – krok po kroku
- Przygotuj dokumenty – niezbędny będzie odpis aktu zgonu oraz dokument potwierdzający relację rodzinną (np. akt małżeństwa lub urodzenia)
- Wypełnij wniosek – można go złożyć w dowolnym oddziale ZUS, przez ePUAP lub wysłać pocztą
- Uzasadnij interes prawny – np. jako spadkobierca, uposażony, członek rodziny
W odpowiedzi ZUS poinformuje, czy zmarły był członkiem OFE i przekaże dane funduszu, w którym były zgromadzone środki. Otrzymując taką informację, można przejść do kolejnego etapu, czyli kontaktu z odpowiednim funduszem emerytalnym.
Jak odzyskać pieniądze z OFE?
Procedura wypłaty środków z OFE zależy od tego, czy zmarły pozostawał w związku małżeńskim oraz czy wskazał osoby uposażone. W praktyce wyróżnia się trzy główne sytuacje:
1. Zmarły był w związku małżeńskim
Jeśli istniała wspólność majątkowa, połowa środków zgromadzonych w OFE należy się żyjącemu małżonkowi. Druga połowa trafia do osób uposażonych lub do spadkobierców.
Małżonek powinien:
- Skontaktować się z OFE – wskazanym przez ZUS funduszem
- Przedłożyć dokumenty – akt zgonu, akt małżeństwa, zaświadczenie o wspólności majątkowej
- Założyć IKE – środki mogą być przekazane wyłącznie na Indywidualne Konto Emerytalne
2. Zmarły wskazał osoby uposażone
Wiele osób przy przystąpieniu do OFE wskazywało osoby, które mają otrzymać środki po ich śmierci. Jeśli takie osoby zostały wpisane do umowy, fundusz wypłaca im pieniądze bez konieczności przeprowadzania postępowania spadkowego.
- Należy złożyć wniosek w OFE – jako osoba uposażona
- Załączyć dokumenty – m.in. akt zgonu oraz potwierdzenie tożsamości
- Wskazać konto IKE – fundusz nie wypłaca środków na zwykły rachunek bankowy
3. Brak osób uposażonych – dziedziczenie ustawowe lub testamentowe
W przypadku braku wskazanych osób, środki z OFE wchodzą do spadku. Aby je odzyskać, należy:
- Uzyskać postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku – w sądzie lub u notariusza
- Przedłożyć dokumenty do OFE – wraz z numerem konta IKE, na które mają trafić pieniądze
Fundusz dokona wypłaty niezwłocznie po złożeniu wszystkich niezbędnych dokumentów – najczęściej w terminie do 30 dni.
Co, jeśli zmarły nie miał już OFE, bo środki przeniósł do ZUS?
Po reformach w systemie emerytalnym część osób przeniosła środki z OFE do ZUS. Te pieniądze trafiają na subkonto ZUS i również mogą być dziedziczone.
Aby odzyskać środki z subkonta:
- Zgłoś się do ZUS – z dokumentami potwierdzającymi zgon i relację rodzinną
- Postępuj zgodnie z instrukcją ZUS – w zależności od sytuacji może być wymagane postępowanie spadkowe
Szczegółowe informacje dotyczące dziedziczenia środków zgromadzonych w OFE i na subkoncie ZUS przedstawiono w artykule Kancelarii Radców Prawnych Zawisza Olejarnik pod adresem: https://zawisza-olejarnik.pl/subkonto-zus-i-ofe-dziedziczenie/
Opodatkowanie środków z OFE
Środki przekazywane z OFE po śmierci nie są opodatkowane podatkiem dochodowym ani podatkiem od spadków i darowizn – pod warunkiem, że trafią na konto IKE. Dopiero wypłata środków z IKE może skutkować opodatkowaniem, np. jeśli następuje przed osiągnięciem wieku emerytalnego lub nie spełniono warunków ustawowych.
Ważne informacje dla osób ubiegających się o środki z OFE
- Zadbaj o kompletną dokumentację – fundusze nie rozpoczną procedury wypłaty bez pełnego zestawu dokumentów
- Sprawdź terminy – niektóre fundusze mają określone terminy na złożenie wniosku po śmierci członka
- Uważnie czytaj korespondencję z OFE – brak reakcji może przedłużyć procedurę wypłaty
- Załóż IKE wcześniej – unikniesz opóźnień związanych z koniecznością jego założenia po śmierci bliskiego
Środki zgromadzone w OFE po śmierci członka funduszu nie przepadają. Mogą zostać wypłacone małżonkowi, osobom uposażonym lub spadkobiercom. W pierwszej kolejności należy ustalić, czy zmarły był członkiem OFE – w tym celu należy wystąpić do ZUS. Następnie, w zależności od sytuacji, należy złożyć odpowiedni wniosek w funduszu emerytalnym i przygotować komplet dokumentów. Pieniądze trafiają na konto IKE osoby uprawnionej i nie są objęte podatkiem. Choć procedura może wydawać się złożona, jest możliwa do przejścia krok po kroku z pomocą właściwych instytucji.
